สรุปสาระสำคัญ

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ

ว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา พ.. ๒๕๔๒

 

พงษ์พิลัย  วรรณราช*

. หลักการและเหตุผล

เนื่องจากตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ ได้กำหนดให้มีผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาเป็นองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ มีหน้าที่สำคัญคือ การตรวจสอบการใช้อำนาจของฝ่ายปกครองว่าเป็นไปตามกฎหมายหรือไม่เพื่อเป็นการประกันสิทธิและเสรีภาพให้แก่ประชาชนและตรวจสอบมิให้กฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ จึงได้ตราพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาขึ้นเพื่อกำหนดเกี่ยวกับคุณสมบัติ ลักษณะต้องห้าม การสรรหา และการเลือกผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา

 

. สาระสำคัญ

กำหนดให้มีผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาจำนวนไม่เกินสามคน โดยให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาแต่งตั้งคณะกรรมการสรรหาผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาขึ้นเพื่อทำการพิจารณาสรรหาบุคคลผู้สมควรเป็นผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา และให้สภาผู้แทนราษฎรมีมติเลือกผู้ที่ได้รับการเสนอชื่อโดยเลือกให้เหลือจำนวนสองในสาม และให้วุฒิสภาเลือกบุคคลที่ผ่านการคัดเลือกจากสภาผู้แทนราษฎรเป็นจำนวนไม่เกินสามคนเป็นผู้ได้รับเลือกเป็นผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา มีวาระการดำรงตำแหน่งหกปีและดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว

ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาจะต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามที่พ...ประกอบรัฐธรรมนูญฉบับนี้กำหนด และที่สำคัญต้องเป็นที่ยอมรับนับถือของประชาชน มีความรอบรู้และมีประสบการณ์ในการบริหารราชการแผ่นดิน วิสาหกิจหรือกิจกรรมอันเป็นประโยชน์ร่วมกันของสาธารณะ และมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์

อำนาจหน้าที่ของผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา ที่สำคัญคือ

) พิจารณาและสอบสวนหาข้อเท็จจริงตามคำร้องเรียนเมื่อปรากฏว่าหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจหรือราชการส่วนท้องถิ่นหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐไม่ปฏิบัติตามกฎหมายหรือปฏิบัตินอกเหนืออำนาจหน้าที่ รวมทั้งปฏิบัติหรือละเลยไม่ปฏิบัติหน้าที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ร้องเรียนหรือประชาชนโดยไม่เป็นธรรม นอกจากนี้ยังสามารถทำรายงานพร้อมทั้งเสนอความเห็นและข้อเสนอแนะต่อรัฐสภา ซึ่งเป็นการตรวจสอบการใช้อำนาจของฝ่ายปกครองและเป็นไปตามมาตรา ๑๙๗ ของรัฐธรรมนูญ

) กรณีที่เห็นว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมาย กฎ ข้อบังคับ หรือการกระทำของหน่วยราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจหรือราชการส่วนท้องถิ่นหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ให้ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาเสนอเรื่องพร้อมความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองแล้วแต่กรณีเพื่อพิจารณาวินิจฉัยได้ ตามหลักความเป็นกฎหมายสูงสุดของรัฐธรรมนูญและเป็นไปตามมาตรา ๑๙๘ ของรัฐธรรมนูญ

การร้องเรียนต่อผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภานั้น กำหนดให้สิทธิทั้งแก่บุคคลธรรมดาและคณะบุคคล และการร้องเรียนดังกล่าวไม่ตัดสิทธิผู้ร้องเรียนที่จะดำเนินการตามกฎหมายอื่น การเสนอคำร้องเรียนต่อผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภากำหนดไว้หลายวิธี ได้แก่ การนำส่งด้วยตนเอง, ส่งทางไปรษณีย์, ให้บุคคลอื่นนำส่งหรือส่งต่อสมาชิกวุฒิสภาหรือสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเพื่อนำส่งต่อสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาต่อไป

กรณีที่คณะกรรมาธิการของวุฒิสภาและคณะกรรมาธิการของสภาผู้แทนราษฎรได้สอบสวนหรือพิจารณาเรื่องใดและเห็นว่าเป็นเรื่องที่อยู่ในอำนาจหน้าที่ของผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาที่จะดำเนินการ คณะกรรมาธิการดังกล่าวจะส่งเรื่องนั้นให้ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาดำเนินการก็ได้

กำหนดลักษณะของเรื่องประเภทต่างๆ ที่ไม่ให้ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภารับไว้พิจารณาหรือให้ยุติการพิจารณาโดยกำหนดไว้ในลักษณะเด็ดขาด และกำหนดลักษณะของเรื่องที่ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาอาจไม่รับพิจารณาหรืออาจยุติการพิจารณาโดยเป็นอำนาจดุลพินิจ ซึ่งถ้าไม่รับพิจารณาเรื่องใดก็สามารถส่งเรื่องนั้นไปให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อดำเนินการต่อไป

เมื่อผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาได้พิจารณาและสอบสวนหาข้อเท็จจริงในเรื่องใดเสร็จแล้วให้จัดทำรายงานสรุปข้อเท็จจริง พร้อมทั้งความเห็นและข้อเสนอแนะในการปรับปรุงแก้ไขส่งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อทราบหรือพิจารณาดำเนินการต่อไป ในกรณีที่ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาพิจารณาแล้วเห็นว่าการกระทำนั้นเป็นไปตามกฎหมายแล้ว แต่กฎหมายในเรื่องนั้นก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมหรือเป็นการเลือกปฏิบัติหรือล้าสมัย ให้ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาเสนอแนะต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อดำเนินการปรับปรุงแก้ไขต่อไป

กรณีที่ไม่มีการปฏิบัติตามข้อเสนอแนะของผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาภายในเวลาอันควร ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาอาจส่งเรื่องดังกล่าวไปยังนายกรัฐมนตรีหรือรัฐมนตรีที่ควบคุมหรือกำกับดูแลหน่วยงานนั้น หากยังไม่ปฏิบัติตามและเป็นเรื่องที่มีความสำคัญก็อาจทำรายงานเสนอเรื่องนั้นต่อวุฒิสภาและสภาผู้แทนราษฎรก็ได้

หากเห็นว่าเรื่องใดมีเหตุอันควรสงสัยว่ามีการทุจริตหรือประพฤติมิชอบในวงราชการ หรือมีมูลความผิดทางอาญาหรือมีมูลความผิดทางวินัย ให้ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาแจ้งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทราบเพื่อดำเนินการต่อไป

ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาต้องทำรายงานประจำปีเสนอต่อเสนอต่อวุฒิสภาและสภาผู้แทนราษฎรเกี่ยวกับผลการพิจารณาตรวจสอบต่างๆ ที่ได้ดำเนินการไปและต้องเปิดเผยให้ประชาชนทราบ

กำหนดให้มีสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภามีฐานะเป็นนิติบุคคลและอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา มีหน้าที่เกี่ยวกับกิจการทั่วไปและรับผิดชอบงานธุรการของผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา มีเลขาธิการสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาเป็นผู้บังคับบัญชาพนักงานและลูกจ้างของสำนักงานและรับผิดชอบการปฏิบัติงานของสำนักงานขึ้นตรงต่อผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา

 

. ผู้รักษาการตามกฎหมายและวันใช้บังคับ

ให้ประธานรัฐสภาเป็นผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญนี้ (มาตรา ๔)

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ ๑๑๖ ตอนที่ ๘๑ ก หน้า ๑ ลงวันที่ ๑๔ กันยายน ๒๕๔๒ และให้มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป (มาตรา ๒)

 

                  

 

ศูนย์ข้อมูลกฎหมายกลาง

สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา

พฤศจิกายน ๒๕๔๗



* นิติกร ๓ ศูนย์ข้อมูลกฎหมายกลาง สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา